Zwany również przez swoich uczestników „wolontariatem” (tur. hizmet), Ruch Gülenowski stanowi globalną inicjatywę obywatelską zakorzenioną w duchowej i humanistycznej tradycji islamu i inspirującą się ideami i działalnością Fethullaha Gülena. To ruch zainspirowany wiarą, apolityczny, kulturalny i edukacyjny, którego podstawowe zasady pochodzą z uniwersalnych wartości islamu: miłość do istot żywych, sympatia wobec bliźnich, współczucie i altruizm. Ruch ten nie jest organizacją rządową ani też wspieraną przez państwo. Skupia się na doskonaleniu jednostki, gdyż może to przynieść pozytywną zmianę w społeczeństwie. Ruch ten wyróżnia się swoim zaangażowaniem we wspieranie demokracji, otwartością na proces globalizacji, postępem w swojej integracji tradycji z nowoczesnością oraz swą perspektywą humanistyczną. Gülen opisuje go jako „ruch ludzi zjednoczonych wokół wzniosłych wartości humanistycznych” i nie aprobuje przypisywania owego ruchu do swojego imienia.
Podstawą działalności ruchu są różnorodne projekty oparte na posłudze społeczności, inicjowane, fundowane i prowadzone przez ludzi zmotywowanych w różnoraki sposób przez koncepcje humanistyczne Gülena. Począwszy od szkół prywatnych a skończywszy na programach pomocy potrzebującym, projekty te są od siebie nawzajem niezależne a ruch, o którym mowa, nie ma struktury hierarchicznej.
Ruch Gülenowski stanowi przykład współpracy dla pokonywania problemów ludzkości, niezależnie od różnic religijnych, etnicznych bądź kulturalnych. Ruch ten ustanawia swoisty precedens, nie tylko swą działalnością, ale również sposobem pozyskiwania środków finansowych – dzięki ożywieniu wartości muzułmańskich ofiarności i gościnności. Badania pokazują, że przeciętny wkład finansowy uczestników ruchu do projektów związanych z posługą społeczności wynosi 5-10% ich rocznych dochodów.
Choć początki ruchu są związane z tożsamością turecko-muzułmańską, to działa on także w równie wielu krajach niemuzułmańskich i przyciąga uczestników z różnorodnych religii i kultur. Jak wyjaśnia socjolog Helen Rose Ebaugh, infrastruktura ruchu pod względem jego kierownictwa, wolontariuszy, darczyńców oraz inspiracji opiera się na tureckiej diasporze, tj. tureckich imigrantów, osiedlających się w różnych krajach świata, jako studenci, profesjonaliści i biznesmeni. Wskutek tego zasięg i wpływ ruchu jest teraz międzynarodowy.
