Бул суроодон адам баласынын өлчөмдөрү аны жаңылтканын көрүүдөбүз. Периште эч качан адам баласындай болбойт. Периштени адамга окшоштуруу таптакыр туура эмес. Оболу периште эмне, адам деген эмне, экөөнүн айырмаларын билип алганыбыз оң.
Периште – өзү таандык болгон ааламы менен бирге жаратылышы, жоопкерчилиги жана милдеттери жагынан алып караганда адамзатынан таптакыр башкача жаралган. Анын бул өзгөчөлүктөрүнө карабастан өкүм берүү жаңылыш. Ошондуктан эң оболу периштенин жогоруда айтылган өзгөчөлүктөрүн билүүнү зарыл деп эсептейбиз.
Периште (малак) – «күч-кубат» – деген мааниге келген «малк» – деген сөздөн, же болбосо, «элчи» – деген мааниге келген «мал’ак» – деген сөздөн алынган. Биринчи мааниси боюнча периште абдан күчтүү, ал эми экинчи мааниси боюнча Кудайдын буйруктарын алып, кулдарына жеткирүүчү элчи дегенди билдирет.
Бул улуу сапаттар Алла Таала жараткан бардык периштелерде бар. Өзгөчө вахий алып келген периштелерде бул сапаттар өтө күчтүү. Бул улуу периштелер жашоого жана өлүмгө байланыштуу милдеттерден баштап Кудай Таала жүктөгөн баардык милдеттерди аткарышат.
Макро ааламдан микро ааламга чейин бардык өзгөрүүлөр, бүткүл кубулуштар периштелердин көзөмөлүндө болгондой эле Кудайдын «келам» сыпатынан адамзатка келген шарият амирлери да кайра эле ушул периштелер тарабынан көзөмөлгө алынууда. Бүткүл дүйнөгө таандык тартылуу жана түртүлүү күчүнөн электрондордун ядролоруна чейинки баардык иштерди жөнгө салуу дагы периштелердин милдети.
Периштелер бул ааламда болуп жаткан бардык иштерди оурндатканы үчүн, аларсыз жамгырдын бир да тамчысын, же болбосо чагылгандын чартылдашын көз алдыга элестетүү мүмкүн эмес. Ааламда иштеген мыйзамдар бул аң-сезимдүү күчтөрдү «колунда кармаган» Алла Тааланын чексиз күчүнүн чагылышы болгон бул периштелер даражасы эң улуу болгон адамзаттын жашоо таризин жөнгө салуу үчүн вахий менен жоопкерчилик жана милдеттерди алып келген.
Ошондуктан, периштелерди адамзатка окшоштуруу – караңгылыктын белгиси. Ырас, эгер периште да адамзат сыяктуу материалдык денеге ээ болуп, убакытка баш ийе тургандай болуп жаралганда, анда аны адамзат сыяктуу элестетүүбүз туура болмок. А бирок периште менен адамзаттын ортосу асман менен жердей.
Периштелер жаратылышынан эле адамзаттан айырмаланып турат. Бул айырма алардын абдан кенен алкактагы милдеттерине тиешелүү. Бир эле учурда көптөгөн рухка келүү, көптөгөн көздөр тарабынан байкалуу сыяктуу өзгөчөлүктөргө ээ болгон периштелер Азирети Айша (РА) айткан бир хадис боюнча нурдан жаралган. Ошондуктан, периштелер нурдун өзгөчөлүктөрүнө да ээ.
Күн сыяктуу жаркырак нерселердин бир гана нерсе болсо да ар бир жалтырак нерселерде чагылып көрүнүшү, ар бир көзгө бир эле учурда кириши сыяктуу нурдан жаралган периштелер да бир эле учурда көптөгөн рухка таасирин тийгизе алат.
Анан калса, ички жүзү латиф (материалдык болбогон, көзгө көрүнбөгөн) болгон нерселер Күн сыяктуу материалдык нерселерден да башкача. Бул маселе тууралуу көп эле гезит-журналдарда жазылды. Кыскасы, маселе кандай болсо да, рух сыяктуу латиф макулуктардын материалдык денеге салыштырмалуу активдүүрөөк жана күчтүүрөөк экени чындык.
Жабрайил Периштенин (СА) түрдүү кейиптерде көрүнүшү жана окуяга жараша келиши, мисалы, вахий алып келген учурда элчилик милдетине ылайык түрдө, согуш учурунда согушчандын кейпин кийип келиши сөзүбүзгө мисал боло алат. Анын сахабалардан Азирети Дихьянын (РА) кейпинде көрүнгөндөй эле, биз ысмын билбеген дагы бир периште «Ухуд» согушунда сахаба Мусаб бин Умайрдын кылыгына кирип Азирети Расулалланын (СА) алдында кечке чейин салгылашат. Дагы көптөгөн периштелер башка сахабалардын кейпинде «Бадр» согушунда келишип, мусулмандарга материалдык-моралдык күч болуп беришкен.
Натыйжа катары төмөнкүдөй демекчибиз: баардык нерсе көптөгөн күзгүлөрдө кейпи менен көрүнгөндөй эле, периште да өзүнө күзгү боло турган бардык жерде көрүнүшү мүмкүн, болгондо да жалгыз сүрөт катары эмес, бардык функциялары менен бирге көрүнө алат.
Бул тууралуу анын бир гана нерсе болушу тоскоолдук кылалбайт. Турган жеринен нур сыяктуу чагылып, каалаган жерге колун сунуп, каалаган ишти кыла алат. Ага аралыктын узундугу, кишилердин көптүгү тоскоол болалбайт. Асмандагы Күндүн бир гана болгонуна карабастан бардык күзгүлөрдө көрүнгөнүнө караганда, нурдан жаратылган периштелер бардык жерде өз иштерин аткара алышат.
Негизинде жандарды алуучу – Кудай Таала. Азрайил Периште болсо рухтардын алынышында байкоочу катары кызмат кылат. Бүткүл жерде бар болгон Жаратуучу ойго келгис, эсепсиз көптөгөн иштерди бир эле убакта кыла алгандай, миллиарддаган жандарды бир эле убакта бар, же жок кыла алат. Мына ушул акылдарды айран-таң калтырган кудурет жана бардык дайыма көрүп билген чексиз илимдин ээси ааламда канча атом бар болсо ошончолук иштерди бир эле учурда аткарып, бардык жерде өлгөндөрдүн рухтарын ала алат.
Бул тууралуу төмөнкү мисалды берсек маселе түшүнүктүүрөөк болот деген ойдобуз. Мисалы, бир эле толкунда миңдеген радиоприёмниктерди көз алдыбызга элестетели, бул толкунда иштеген радио уктуруу кызматкерлери бир нерсе айтышты дейли, алардын сөздөрүн ошол учурда ошол толкунду угуп жаткан бардык радиоугуучулар угушат. Так эле ушул мисал сыяктуу, убактысы бүткөндө миңдеген рухтарга бир эле учурда Алла Таала тарабынан «өлүм» сигналы келет жана бир эле учурда баары өлөт, тактап айтканда, Кудай тарабынан бир эле учурда алынат. Алсыз адам баласы пульттук башкаруу аркылуу көптөгөн километрлик аралыктан башкара алгандан кийин, эмне үчүн биз ээ болгон бардык кемчиликтерден оолак болгон Азрайил Периште кишилердин рухун ала албасын?
Башта айтып кеткенибиздей, бул суроонун жаралышы периште тууралуу болгон жаңылыш түшүнүктөн улам келип чыгууда. Тактап айтсак, периште менен адамзатын бири-бирине окшотуу катачылыгы. Ал эми чынында периште адамзатынан жаратылышы жагынан айырмаланып турат.
Мындан башка рухтардын алынышы боюнча түрдүү түшүнүктөр бар:
1- Биз айтып кеткендей, ар бир жандууга жашоону берген Алла Таала болгондой эле, аны алган да Алла.
2- Алланын буйругу жана уруксаты менен ар бир рухту Азрайилдин алышы боюнча, бир макулуктун жалгыз өзү мынчалык көп нерсени орундатуусу мүмкүн экенине кээ бир мисалдарды келтирип, маселени ачыктоого аракет кылдык.
3- Ааламдык масштабдан болгон бардык иштерге бир өкүл башчылыгы алдында көптөгөн периштелер незарет кылгандай эле, рухтардын алынышы милдетинде да Азирети Азрайилге жардамчы катары көптөгөн периште бар жана алар топ топко бөлүнөт. Кээ бири пенденин жанын аны кыйнабастан алат, андан кийин алынган ал рухтарды булут сыяктуу асмандарда сүзүп, Алла Таалага жеткизет: Куран Карим булардын бардыгына ишарат кылган.
«(Каапырлардын жандарын денелеринин) ич-ичинен катуу сууруп ала турган (периште) лерге жана (асмандар менен жер ортосунда) сылык сүзгөн (периштелер) ге ант болсун» (Наазиат/1-3)
Ушул себептен руху алына турган ар бир пендеге бөлөк бөлөк жөнөтүлө турган көптөгөн периштелер бар жана алардын бардыгы Азирети Азрайилдин башчылыгы алдында. Ал Алланын буйругу менен жакшы жана жаман рухтарга карай түрдүү периштелерди жөнөтүп, рухтарды алдырат.
Жыйынтык катар айтыла турган нерсе, баштагы суроого түрткөн түшүнүк тардыгы. Б.а. периштелерди адамзатка окшотуу жаңылыштыгы. Бул нерсенин акыйкатына карап, периште жаратылышында жана аткарган иштеринде адам баласына эч окшошпогондугун көрдүк. Ал бир эле убакта бир канча көрүнүштө жана бир канча жерде боло алат. Учурубузда рух чакыруу, көрүнбөгөн нерселер менен байланыш түзүү, атүгүл спиритизм жана магнитизм сыяктуу нерселер, физикалык мыйзамдардан ашып өткөн жана алардын аркы жагында адаттан сырткаркы иштерди жасап жаткандыгына күбө болуудабыз. Ошондуктан, ушулар сыяктуу руханий макулуктар болгон периштелер булардан алда канча жогору турган иштерди аткара алат. Бардык нерсенин туурасын Ал билет.
