Co kryje się za szkołami powiązanymi z Fethullahem Gülenem? Jaka siła zadecydowała o tym, że będą rozprzestrzeniać się na cay świat (biorąc pod uwagę także szkoły powstałe w kraju) w przeciągu 30 lat po tym jak w 1991 roku w Azerbejdżanie otwarta została pierwsza szkoła za granicą.
Czyżby teoria „zielonego pasa” imperializmu lub „projekt umiarkowanego islamu” mogłyby stać za tymi szkołami ? A może nie, skoro szkoły te oraz ruch nie istniały w czasie zimnej wojny, kiedy to teoria „zielonego pasa” była najbardziej znana. Kiedy 2001 roku w administracji Busha wprowadzono termin „umiarkowany islam” wobec radykalnych islamistów, szkoły te istaniły już od 20-stu lat (a szkoły w kraju zostały otwarte w 1982 roku.) Poza tym czy władza polityczna miałaby taką władzę aby stworzyć ruch tego rodzaju z wieloma nauczycielami wolontariuszami, bez zaplecza złożonego z członków organizacji?
Kult protestantów
Książka socjologa Maxa Webera pod tytułem: „Duch kapitalizmu i etyka protestancka” jest bardzo ważną pozycją, do której można się odnieść w zakresie socjologii. Książka ta wyjaśnia jak protestanci odnieśli większy niż katolicy sukces w Europie podczas dziewiętnastowiecznego procesu urbanizacji, uprzemysłowienia, a także masowej edukacji i profesjonalizacji.
Katolicy nie zwracali uwagi na sprawy przyziemne , podczas gdy protestanci wierzyli, że będą mogli uzyskać „Boże błogosławieństwo” odnosząc sukcesy na całym świecie. Katolicy wybrali cywilną służbę. Natomiast protestanci cechowali się „wyższym poziomem mentalności połączonej z głęboką pobożnością”.
Protestancki kult radził swoim członkom aby trzymali się z dala od ziemskich przyjemności, nakierowywał ich na oszczędność (akumulację kapitału) oraz handel. Dla tych kultowych firm , które wypełniały swoje usługi z entuzjazmem, a także zachowywały życiową duyscyplinę pobożności, religijni protestanci byli łatwo osiągalnymi klientami. Dzięki tej dynamice, kraje prortestanckie wyprzedziły kraje katolickie, dlatego też XIX wiek jest czasem, w którym protestantcy misjonarze, którzy otworzyli, uczelnie w wielu krajach świata wyprzedzili katolików.
Weber i islam
Według Webera, z powodu tego, że islam jest „religią polityczną”, która nie docenia i nie daje znaczenia sprawom przyziemnym, a za priorytet stawia sobie dżihad i dokonywanie grabieży, religia ta nie mogła zgadzać się z „duchem kapitalizmu”. Dlatego też w dobie kapitalizmu muzułmanie zostali ograniczeni przez brak rozwoju.
Obecnie istnieje szeroki segment przedsiębiorców zwany „anatolijski kapitał”, „konserwatywny kapitał” lub „anatolijskie tygrysy”. Głównym celem ich komercyjnych osiągnięć jest otwieranie szkół ogólnych oraz uzupełniających. Teoria Webera na temat islamu okazała się być teorią błędną, jednakże ma on rację w swojej ogólnej teorii podsumowując islam jako „pracę nad ziemskimi sprawami o charakterze religijnym”.
Rynek i edukacja w Turcji
W Turcji zamieszkałej w większości przez wieśniaków, szkoły te nie byłyby w stanie znaleźć wielu nauczycieli pracujących w ramach wolontariatu, nie było wtedy także „anatolojskich tygrysów”, które mogłyby je zasponsorować. Ludzie religijni ze swoją wiejską mentalnością nie byliby także zainteresowani takim ruchem.
Jak Weber pisał, spośród wszystkich krajów muzułmańskich gospodarka rynkowa oraz czynnniki sprzyjające profesjonalnej edukacji na zaawansowanym poziomie wsytępują tylko w Turcji. Jest sprawą zrozumiałą, że kiedy poziom edukacji w Turcji podwyższył się, a wraz z nim przybyło średniej klasy w społeczeństwie, pobożne masy ludzi sympatyzowaly z tym ruchem.
Świecki Premier Gambetta w Francji w 1880 roku zwolnił z pracy nauczycieli, z powodu tego, iż uważał ich za antyświeckich, przez to, uczęszczali na niedzielną mszę. Kiedy zapytano go dlaczego tak zdecydowanie poparł misjonarzy w Afryce Północnej, odpowiedział, że dlatego iż promują oni język francuski. Niezapominajmy też, że w podobny sposób nowoczesne szkoły także rozprzestrzeniają język turecki.
